ĆELIJE KOJE IZBEGAVAJU IMUNI SISTEM MOGLE BI ZNAČAJNO UNAPREDITI LEČENJE DIJABETESA
U CILJU OSTVARIVANJA JAVNOG INTERESA IZ OBLASTI JAVNOG INFORMISANJA, INFORMIŠEMO I EDUKUJEMO JAVNOST O ISTRAŽIVANJIMA THE NEW ENGLAND ČASOPISA ZA MEDICINU KOJA SE TIČU ĆELIJA KOJE IZBEGAVAJU IMUNI SISTEM I KOJE BI MOGLE ZNAČAJNO UNAPREDITI LEČENJE DIJABETESA
U decembru 2024. godine, 42-godišnji Šveđanin primio je 17 injekcija genetski izmenjenih pankreasnih ćelija u svoju levu ruku, kao deo prve kliničke probe novog tretmana za dijabetes tipa 1. Cilj je bio da se obezbede ćelije koje proizvode insulin, a koje su „nevidljive“ za imuni sistem, čime bi se pacijenti mogli poštedeti potrebe da uzimaju lekove koji potiskuju imuni odgovor.
Prvi rad koji opisuje rezultate tog ispitivanja, objavljen danas u časopisu The New England Journal of Medicine, otkriva da su ubrizgane ćelije ostale žive najmanje 3 meseca, počele da oslobađaju insulin i izbegle uništavanje od strane pacijentovog imunog sistema.
Kod dijabetesa tipa 1, imuni sistem uništava većinu ili sve beta ćelije pankreasa, koje proizvode insulin i pomažu u regulaciji nivoa šećera u krvi. Od 1920-ih godina, osobe sa ovim stanjem koriste injekcije insulina kako bi nadoknadile njegov nedostatak. Međutim, neki pacijenti teško postižu preciznu kontrolu šećera u krvi, čak i uz savremene visokotehnološke glukometre, automatske pumpe za insulin i dugodelujuće verzije hormona.
Jedna od opcija za ove osobe je transplantacija ostrvaca, što podrazumeva infuziju beta ćelija preuzetih od preminulog donora. Ovaj tretman, koji je dostupan u mnogim zemljama već dve decenije, ali nije bio odobren u Sjedinjenim Američkim Državama sve do 2023. godine, omogućava nekim pacijentima da prestanu sa injekcijama insulina. Ipak, primaoci moraju doživotno uzimati lekove za potiskivanje imunog sistema, a zalihe doniranih beta ćelija su male. Zbog toga se ovaj postupak retko sprovodi.
Da bi izbegli potrebu za imunosupresijom, istraživači kompanije Sana Biotechnology koristili su CRISPR uređivač genoma kako bi uklonili proteine na površini doniranih beta ćelija, poznate kao HLA-I i HLA-II, koji mogu izazvati odbacivanje od strane imunog sistema.
Pošto ćelije bez HLA-I ili HLA-II takođe mogu izgledati „sumnjivo“ imunom sistemu, istraživači iz Sane dodatno su genetski modifikovali beta ćelije tako da proizvode više proteina poznatog kao CD47, koji šalje signal imunim ćelijama da ne napadaju te ćelije.
Tri meseca nakon transplantacije, kombinovani snimak pozitronske emisione tomografije (PET) i magnetne rezonance pokazao je da su ćelije i dalje smeštene u mišiću pacijentove ruke. Testovi markera proizvodnje insulina ukazali su da one proizvode hormon.
Kako bi utvrdili da li beta ćelije uspešno izbegavaju imuni sistem, istraživači su izolovali i proučili imune ćelije iz pacijentove krvi. Te ćelije su odmah napale genetski neizmenjene donorski beta ćelije, ali su genetski modifikovane beta ćelije ostale netaknute. Takođe, pacijent nije stvorio antitela protiv modifikovanih ćelija, što je još jedan znak da ih njegov imuni sistem „toleriše“.
Recenzija dr sc Radivoj Mračević
